Pisma

Spotkanie z Tomasem Transtroemerem Wypowiedź dla PAP (Józef Maria Ruszar) 06.10.2011 aktualizacja: 2011-10-06 17:20 Publicysta i wydawca Józef Maria Ruszar, autor posłowia do zbioru wierszy “Podsłuchany horyzont” Tomasa Transtroemera, o literackiej nagrodzie Nobla dla szwedzkiego poety: Znam Tomasa i jego żonę od wielu lat. Są to uroczy i sympatyczni ludzie. Sam Tomas, jak wiadomo, jest po ciężkiej chorobie i praktycznie nie mówi, z trudem się porusza, a rozmowa z nim prowadzona jest właściwie z pomocą jego żony, która z ruchu warg, oczu odczytuje jego myśli i słowa. To jest bardzo mocne doświadczenie zupełnie innego kontaktu z człowiekiem niż jesteśmy przyzwyczajeni. Transtroemer był kiedyś muzykiem i kompozytorem, a obecnie mimo że po wylewie porusza właściwie tylko lewą ręką, nadal komponuje i gra, przy czym pisze tylko utwory na fortepian, które umożliwiają grę jedną, lewą ręką. Zaprosiłem go w 2006 roku do Polski na Festiwal Poezji im. Herberta, gdzie był honorowym gościem,...

Józef Maria Ruszar Tomas Transtroemer Podsłuchany horyzont Klarowna ciemność pośrodku życia bywa, że nieraz śmierć przychodzi: bierze miarę z człowieka Kiedy w 1990 roku Tomas Transtroemer – z usposobienia człowiek niezwykle energiczny – doznał, po wylewie, niemal całkowitego paraliżu, wydawało się, że nastąpił kres aktywności poetyckiej szwedzkiego poety. Od tego czasu, mimo niemożności mówienia, a przez kilka lat także pisania, szwedzki poeta wydał kilka znaczących zbiorów wierszy, a nawet uczestniczy w spotkaniach autorskich w rodzinnym kraju i za granicą. Obecny pobyt autora „Gondoli żałobnej” w Polsce jest już trzecim z kolei w ciągu ostatnich siedmiu lat. Ciekawe, że ten przypadek życiowy poety ma niewielki wpływ na jego twórczość. Nawet otarcie się o śmierć i niemoc fizyczną nie zmieniły niczego w jego wierszach i  wydaje się, że nie ma w tym żadnego paradoksu, od początku bowiem ta poezja już wcześniej karmiła się drugą stroną tego świata, śmiercią, cierpieniem, ciemnością. Z autobiograficznego...

WIZJA I FONIA Zatarte ślady Boga w wierszach Różewicza i Herberta  Rawenna, Kaplica arcybiskupia, Chrystus jako centurion (rzymski żołnierz). fot. JMR W europejskiej literaturze, filozofii, a nawet teologii, zasadniczo dwa rodzaje zmysłów odpowiedzialne są za zmetaforyzowanie kontaktu z Bogiem: wzrok i słuch. Z grubsza rzecz ujmując, tradycja grecka, zwłaszcza platońska, eksploatuje wzrok, choć przecież słuchanie głosu daimoniona też nie jest jej obce, czego przykładem jest Sokrates. Hebrajska, a więc i judeochrześcijańska tradycja kładzie nacisk na zmysł słuchu, rezerwując stanięcie twarzą w twarz dla wybranych na ziemi i zbawionych w raju, o czym zapewniają Izajasz, święty Paweł i inni świadkowie. W takiej perspektywie przeczytajmy dwa wiersze: Tadeusza Różewicza (bez tytułu) i Zbigniewa Herberta („Głos”). Widzialne – niewidzialne Gdyby nie pewne niepokojące elementy wiersza ***(rzeczywistość którą oglądałem), można by uznać, że jest to zapis bolesnej chwili w poczekalni u dentysty, lekarza lub na dworcu PKP. Może raczej na dworcu, bo w prywatnym gabinecie...

Józef Maria Ruszar W poszukiwaniu Curatii Dionisii Curatia Dionisia, stella nagrobna w Grosvenor Museum. fot. JMR „Herbert nigdy niczego nie wymyślił” – powiedziałem kiedyś w ferworze dyskusji na temat jego poezji i rozbawienie słuchaczy uzmysłowiło mi, że skrót myślowy – jaki zastosowałem – doprowadził do nieporozumienia. Chciałem – oczywiście – powiedzieć, że Herbert nie wymyśla przedmiotów i nie konstruuje zmyślonych fabuł. Chodziło mi o ważną cechę tej poezji, jaką jest konkret inspiracji. Jeśli wiersz odwołuje się do wydarzenia, osoby czy przedmiotu – to mamy do czynienia z rzeczywistym wydarzeniem, a nie zmyślonym, istniejącą osobą i konkretną rzeczą, a nie produktem czystej wyobraźni. Aby być do końca precyzyjnym dodam, że wydarzenia mityczne i postacie literackie oraz dzieła sztuki, a więc zdarzenia, persony i przedmioty przedstawione – także należą do tej szeroko rozumianej rzeczywistości. Zwłaszcza inspiracja rzeźbą i malarstwem jest znakiem firmowym twórczości Herberta, a stąd wniosek, że – jeśli pojawia się...